วิธีสร้างสูตรอาหารและวัตถุดิบ (BOM) พร้อมเปลี่ยนหน่วยได้
สูตรอาหาร (Recipe) หรือ BOM (Bill of Materials) คือรายการวัตถุดิบที่ใช้ผลิตเมนูหนึ่ง ๆ พร้อมระบุปริมาณที่ใช้ เช่น เมนู "อเมริกาโน่" ใช้เมล็ดกาแฟ 100 กรัม การตั้งสูตรไว้ใน MeeD POS ช่วยให้ระบบ ตัดสต๊อกวัตถุดิบอัตโนมัติ ทุกครั้งที่ขายเมนูนั้น และ คำนวณต้นทุนต่อเมนู ให้ทันที
ขั้นตอนหลักคือ เพิ่มวัตถุดิบเข้าระบบ → ตรวจสอบสินค้าที่ต้องการทำสูตร → เข้าหน้า "ตั้งสูตรวัตถุดิบ" → ค้นหาและเพิ่มวัตถุดิบเข้าสูตร จุดเด่นของ MeeD POS คือสามารถ เปลี่ยนหน่วยวัตถุดิบ ในสูตรได้ เช่น ตั้งหน่วยหลักของวัตถุดิบเป็นกิโลกรัม แต่ใช้ในสูตรเป็นกรัม ระบบจะคำนวณต้นทุนต่อหน่วยให้ตรงกับหน่วยที่เลือกโดยอัตโนมัติ
เขียนโดย ทีม MeeD POS • ทดสอบบน Web Dashboard •
ทำไมร้านอาหารและร้านกาแฟต้องตั้งสูตรอาหาร
หลายร้านขายเมนูโดยไม่ได้ผูกสูตรวัตถุดิบไว้ในระบบ ทำให้ต้องตัดสต๊อกวัตถุดิบเองทีละรายการ และไม่รู้ต้นทุนจริงของแต่ละเมนู การตั้งสูตรอาหาร (BOM) ไว้ล่วงหน้าช่วยให้
- ตัดสต๊อกวัตถุดิบอัตโนมัติ ทุกครั้งที่ขายเมนู ระบบหักวัตถุดิบตามปริมาณในสูตรให้ทันที ไม่ต้องคำนวณเอง
- รู้ต้นทุนจริงต่อเมนู ระบบรวมต้นทุนวัตถุดิบทุกรายการในสูตร แล้วเทียบกับราคาขายเพื่อแสดงอัตรากำไรโดยประมาณ
- ลดความผิดพลาดจากการตัดสต๊อกด้วยมือ ไม่ต้องจดหรือคำนวณปริมาณวัตถุดิบที่ใช้ไปเองทุกครั้ง
- รองรับการเปลี่ยนหน่วยวัตถุดิบ ตั้งหน่วยหลักของวัตถุดิบเป็นหน่วยใหญ่ไว้สำหรับซื้อ แต่ใช้หน่วยเล็กในสูตรได้ตามจริง
ขั้นตอนการสร้างสูตรอาหารและวัตถุดิบ (BOM)
เข้าสู่ระบบ MeeD POS Dashboard
เปิดเบราว์เซอร์แล้วไปที่ MeeD POS Dashboard กรอก อีเมล และ รหัสผ่าน ในช่องที่กำหนด แล้วกดปุ่ม "เข้าสู่ระบบ"หรือเลือก Sign in with Google เพื่อเข้าด้วยบัญชี Google หากต้องการให้ระบบจดจำการเข้าสู่ระบบในครั้งถัดไป ให้ติ๊กถูกที่ช่อง "จดจำฉัน" ก่อนกดเข้าสู่ระบบ
เพิ่มวัตถุดิบเข้าระบบและตั้งหน่วยหลัก
ไปที่เมนู "เมนูและสูตร" > "วัตถุดิบ" หน้านี้จะแสดงรายการวัตถุดิบทั้งหมดที่มีอยู่ พร้อมคอลัมน์ ชื่อวัตถุดิบ หมวดหมู่ หน่วย ต้นทุน/หน่วย และสถานะ กดปุ่ม "เพิ่มวัตถุดิบ" สีส้มที่มุมขวาบนเพื่อเพิ่มวัตถุดิบใหม่
ในฟอร์มเพิ่มวัตถุดิบ กรอกข้อมูลดังนี้
- ชื่อวัตถุดิบ — ชื่อของวัตถุดิบ เช่น "เมล็ดกาแฟ อาราบิก้า ปางขอน คั่วอ่อน" (ช่องบังคับ)
- รหัสวัตถุดิบ — รหัสอ้างอิง ถ้าไม่กรอกระบบจะสร้างให้อัตโนมัติ
- หมวดหมู่ — เลือกหมวดหมู่วัตถุดิบ เช่น กาแฟ ชา เครื่องดื่ม
- หน่วย — หน่วยหลักของวัตถุดิบนี้ เช่น กิโลกรัม ลิตร หรือชิ้น
ด้านล่างมีส่วน "หน่วยนับ (SKU)" สำหรับกรอกข้อมูลต้นทุน
- รหัส SKU — รหัสสำหรับหน่วยนับนี้
- ชื่อ SKU — ชื่อหน่วยนับ มักตั้งให้ตรงกับชื่อวัตถุดิบ
- บาร์โค้ด — รหัสบาร์โค้ด (ไม่บังคับ)
- ต้นทุน/หน่วย — ราคาต้นทุนต่อหน่วยหลักของวัตถุดิบนี้
ตรวจสอบหรือสร้างสินค้าที่ต้องการทำสูตร
ไปที่เมนู "จัดการสินค้า" > "สินค้า" เพื่อตรวจสอบว่าเมนูที่ต้องการตั้งสูตร เช่น "อเมริกาโน่"มีอยู่ในระบบแล้วหรือยัง หน้านี้แสดงสินค้าทั้งหมดพร้อมราคาขาย หมวดหมู่ และหน่วยขาย (เช่น "แก้ว") ซึ่งเป็นหน่วยขายของสินค้า แยกจากหน่วยหลักของวัตถุดิบในขั้นตอนที่ 1
หากยังไม่มีสินค้าที่ต้องการ กดปุ่ม "เพิ่มสินค้าใหม่" แล้วกรอกข้อมูลพื้นฐาน
- ชื่อสินค้า — ชื่อเมนู เช่น "อเมริกาโน่" (ช่องบังคับ)
- รหัสสินค้า — เว้นว่างไว้เพื่อให้ระบบสร้างอัตโนมัติได้
- หมวดหมู่ — เลือกหมวดหมู่สินค้า เช่น เครื่องดื่ม
- หน่วย — หน่วยขายของสินค้า เช่น แก้ว ชิ้น (แยกจากหน่วยหลักของวัตถุดิบ)
ในส่วนการตั้งค่าเพิ่มเติม ยังมีตัวเลือก
- เซอร์วิสชาร์จ — เปิด/ปิด การคิดค่าบริการสำหรับสินค้านี้
- รวมภาษีแล้ว — ระบุว่าราคาขายที่ตั้งไว้รวมภาษีมูลค่าเพิ่มแล้วหรือไม่
- สินค้ากลาง — ใช้ข้อมูลสินค้าเดียวกันร่วมกันได้ทุกสาขา
- อนุญาตให้สาขาปรับแต่งได้ — เปิดให้แต่ละสาขาแก้ไขรายละเอียดสินค้านี้ได้เอง
ปรับเปิด/ปิดได้ตามรูปแบบร้าน ไม่กระทบกับการตั้งสูตรวัตถุดิบในขั้นตอนถัดไป ส่วน "SKU (หน่วยเก็บสินค้า)"ด้านล่างให้กรอก ราคาปกติ (ราคาขาย เช่น 60 บาท) และ ตัดสต๊อก (หน่วย)(จำนวนที่ตัดสต๊อกต่อครั้งขาย เช่น 1) แล้วกดบันทึก
เข้าหน้า 'ตั้งสูตรวัตถุดิบ' และค้นหาวัตถุดิบ
ไปที่เมนู "เมนูและสูตร" > "ตั้งสูตรวัตถุดิบ" หน้านี้แสดงสินค้าทั้งหมดพร้อมคอลัมน์ "สถานะสูตร" (เช่น "ยังไม่มีสูตร" สำหรับสินค้าที่ยังไม่ผูกสูตร) และปุ่ม "ตั้งสูตร" ท้ายแต่ละแถว กดปุ่มนี้ที่แถวของสินค้าที่ต้องการ เช่น "อเมริกาโน่"
ระบบจะเปิดหน้าตั้งสูตรของสินค้านั้น มีช่อง ค้นหาวัตถุดิบ ด้านบนตาราง พิมพ์ชื่อวัตถุดิบที่ต้องการ ระบบจะแสดง dropdown รายการวัตถุดิบที่ตรงกับคำค้นหา พร้อมชื่อและรหัส SKU ให้กดเลือก
ด้านขวาของหน้ามี panel "สรุปต้นทุน" ซึ่งจะอัปเดตอัตโนมัติทุกครั้งที่เพิ่มวัตถุดิบ ประกอบด้วย
- ต้นทุนวัตถุดิบรวม — รวมต้นทุนของวัตถุดิบทุกรายการในสูตร
- บรรจุภัณฑ์ — ต้นทุนค่าบรรจุภัณฑ์ (ถ้ามี)
- ต้นทุนรวม — ผลรวมของต้นทุนวัตถุดิบและบรรจุภัณฑ์
- ราคาขาย — ราคาขายปัจจุบันของสินค้านั้น
- อัตรากำไรโดยประมาณ — คำนวณจากต้นทุนรวมเทียบกับราคาขาย
ระบุปริมาณ เปลี่ยนหน่วยที่ใช้ และบันทึกสูตร
เมื่อเลือกวัตถุดิบแล้ว เช่น "เมล็ดกาแฟ อาราบิก้า ปางขอน คั่วอ่อน" แถวนั้นจะมีคอลัมน์ดังนี้
- วัตถุดิบ — ชื่อและรหัส SKU ของวัตถุดิบที่เลือกไว้
- หน่วยที่ใช้ — dropdown ให้เลือกหน่วยได้อิสระ ไม่จำเป็นต้องเป็นหน่วยหลักที่ตั้งไว้ตอนเพิ่มวัตถุดิบ
- ปริมาณที่ใช้ — จำนวนที่ใช้ต่อ 1 หน่วยเสิร์ฟของเมนูนั้น
- ต้นทุนต่อหน่วย — ระบบคำนวณให้อัตโนมัติตามหน่วยที่เลือก
- ต้นทุนรวม — คำนวณจากปริมาณที่ใช้ × ต้นทุนต่อหน่วย
ตัวอย่างจากภาพ วัตถุดิบนี้ตั้งหน่วยหลักไว้เป็น กิโลกรัม แต่ในสูตรอเมริกาโน่เลือก หน่วยที่ใช้เป็น "กรัม" แทน ใส่ปริมาณที่ใช้ 100 ระบบจะคำนวณต้นทุนต่อหน่วยให้ตรงกับหน่วยที่เลือกโดยอัตโนมัติเป็น ฿0.25/กรัม และต้นทุนรวมของวัตถุดิบรายการนี้เท่ากับ ฿25.00 โดยไม่ต้องคำนวณการแปลงหน่วยเอง
Panel "สรุปต้นทุน" ด้านขวาจะอัปเดตทันที แสดงต้นทุนรวม ฿25.00 เทียบกับราคาขาย ฿60.00 ของอเมริกาโน่ คิดเป็น อัตรากำไรโดยประมาณ 58.33% หากมีวัตถุดิบมากกว่า 1 รายการ กดปุ่ม "+ เพิ่มวัตถุดิบ" เพื่อเพิ่มแถวใหม่ได้เรื่อย ๆ และใส่หมายเหตุเพิ่มเติมได้ในช่องด้านล่าง เมื่อครบแล้วกดปุ่ม "บันทึกสูตร" มุมขวาบน
ข้อควรรู้ก่อนตั้งสูตรอาหาร
- เปลี่ยนหน่วยได้ทุกวัตถุดิบ — หน่วยหลักของวัตถุดิบกับหน่วยที่ใช้ในสูตรไม่จำเป็นต้องตรงกัน เลือกหน่วยที่ใช้จริงในสูตรได้เลย ระบบคำนวณต้นทุนต่อหน่วยให้อัตโนมัติ
- อัตรากำไรเป็นค่าประมาณ — คำนวณจากราคาขายปัจจุบันของสินค้า ถ้าปรับราคาขายหรือต้นทุนวัตถุดิบเปลี่ยนแปลง อัตรากำไรในหน้าตั้งสูตรจะเปลี่ยนตามไปด้วย
- ต้องมีวัตถุดิบและสินค้าอยู่ในระบบก่อน — ตั้งสูตรได้เฉพาะวัตถุดิบและสินค้าที่เพิ่มเข้าระบบไว้แล้วเท่านั้น
- ตัดสต๊อกอัตโนมัติเมื่อมีการขาย — เมื่อบันทึกสูตรแล้ว ทุกการขายเมนูนั้นจะหักวัตถุดิบตามปริมาณในสูตรให้ทันที ไม่ต้องตัดสต๊อกวัตถุดิบเอง
คำถามที่พบบ่อย
สร้างสูตรอาหารแล้ว เปลี่ยนหน่วยวัตถุดิบทีหลังได้ไหม?
ได้ ในหน้าตั้งสูตรวัตถุดิบ ช่อง 'หน่วยที่ใช้' ของแต่ละวัตถุดิบเป็น dropdown เลือกหน่วยได้อิสระ ไม่จำเป็นต้องตรงกับหน่วยหลักที่ตั้งไว้ตอนเพิ่มวัตถุดิบ เช่น ตั้งหน่วยหลักเป็นกิโลกรัม แต่ใช้ในสูตรเป็นกรัมก็ได้ ระบบจะคำนวณต้นทุนต่อหน่วยให้ตรงกับหน่วยที่เลือกโดยอัตโนมัติ
ระบบตัดสต๊อกวัตถุดิบตามสูตรยังไง?
เมื่อขายเมนูที่มีสูตรแล้ว ระบบจะหักจำนวนวัตถุดิบแต่ละรายการตามปริมาณที่ตั้งไว้ในสูตรโดยอัตโนมัติทุกครั้งที่มีการขาย ไม่ต้องตัดสต๊อกวัตถุดิบเองทีละรายการ ช่วยลดความผิดพลาดจากการคำนวณด้วยมือ
ต้นทุนต่อเมนูที่ระบบคำนวณให้ คำนวณจากอะไร?
ต้นทุนต่อเมนูคำนวณจากต้นทุนต่อหน่วยของวัตถุดิบแต่ละรายการ คูณกับปริมาณที่ใช้ในสูตร แล้วรวมทุกรายการเป็นต้นทุนรวมของเมนูนั้น ระบบจะเทียบกับราคาขายปัจจุบันของสินค้าเพื่อแสดงอัตรากำไรโดยประมาณให้ทันที แต่ตัวเลขนี้อาจเปลี่ยนแปลงได้หากปรับราคาขายหรือต้นทุนวัตถุดิบในภายหลัง
ต้องสร้างวัตถุดิบและสินค้าก่อนตั้งสูตรหรือไม่?
ต้องมีทั้งสองอย่างอยู่ในระบบก่อน คือวัตถุดิบ (เช่น เมล็ดกาแฟ นมสด) ที่เพิ่มจากเมนูวัตถุดิบ และสินค้าหรือเมนูขาย (เช่น อเมริกาโน่) ที่เพิ่มจากเมนูสินค้า เมื่อมีทั้งสองอย่างแล้วจึงไปที่หน้าตั้งสูตรวัตถุดิบเพื่อผูกวัตถุดิบเข้ากับสินค้านั้นได้
สินค้าหนึ่งตัวใส่วัตถุดิบในสูตรได้กี่รายการ?
ใส่ได้หลายรายการตามจริง กดปุ่ม 'เพิ่มวัตถุดิบ' เพื่อเพิ่มแถวใหม่ในตารางได้เรื่อย ๆ เหมาะกับเมนูที่มีวัตถุดิบหลายอย่าง เช่น เครื่องดื่มที่มีทั้งกาแฟ นม และน้ำเชื่อม ระบบจะรวมต้นทุนของทุกรายการเป็นต้นทุนรวมของสูตรนั้นโดยอัตโนมัติ
บทความที่เกี่ยวข้อง
ต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติม?
ติดปัญหาการตั้งสูตรอาหารหรือคำนวณต้นทุนไม่ตรง อยากให้ทีมงานช่วยตรวจสอบ ติดต่อเราได้เลยครับ